Karl Elsener en de geboorte van het officiersmes (1897)
In 1884 opende de Zwitserse messenmaker Karl Elsener zijn eigen werkplaats in Ibach, in het kanton Schwyz. Nadat hij in 1891 de eerste robuuste soldatenmessen aan het Zwitserse leger leverde, patenteerde hij in 1897 zijn grootste meesterwerk: het officiersmes (Schweizer Offiziers- und Sportmesser). Het vernieuwende idee was om aan weerszijden van een centrale bladveer gereedschappen te plaatsen, waardoor het mes twee keer zoveel functies kreeg zonder dikker te worden.
Ruim 130 jaar later rolt er vanuit dezelfde fabriek aan de voet van de Alpen nog altijd een ongekende stroom precisiegereedschap van de band. Het rode zakmes met het Zwitserse kruis is een internationaal symbool geworden van betrouwbaarheid en veelzijdigheid. Van astronauten in het internationale ruimtestation tot klussers en bergwandelaars: vrijwel iedereen heeft ooit een Victorinox op zak gehad.
Het staal: taai, roestvrij en eenvoudig te scherpen
Victorinox gebruikt voor de lemmeten en veren een speciaal roestvrij staal (Dauphinox / X55CrMo14), gehard tot circa 56 HRC op de schaal van Rockwell. Fabrikanten van dure zakmessen adverteren vaak met extreem harde staalsoorten van 62 HRC, maar voor een praktisch zakmes is dat minder geschikt. Keihard staal breekt sneller bij zijdelingse wrikkrachten en vraagt dure diamantslijpers om het weer scherp te krijgen.
Het staal van Victorinox is juist uitzonderlijk taai. Buigt er iets onder extreme belasting, dan vervormt het metaal licht in plaats van af te breken. Ook slijp je het mes met een paar halen over een willekeurige keramische mok of zakwetsteen weer vlijmscherp. De corrosiebestendigheid is fenomenaal: zelfs na jaren in een vochtige jaszak of contact met regendruppels vertonen de bladen geen spatje roest.
De legendarische schaar en multifunctionele tools
Vraag ervaren gebruikers naar hun favoriete gereedschap op een Victorinox en negen van de tien noemen de schaar. Waar schaartjes op goedkope multitools vaak gammel zijn en papier ombuigen in plaats van knippen, heeft de Victorinox-schaar een uiterst scherpe microkarteling en een veermechanisme dat soepel herhaaldelijk knippen mogelijk maakt. Het knipt moeiteloos door vingernagels, stugge pleisters, visdraad en verpakkingen.
Ook de overige gereedschappen zijn doordacht. De blikopener aan de voorzijde heeft een kleine platte punt die perfect past op kruiskopschroeven van meubels en apparaten. De flessenopener fungeert tevens als forse schroevendraaier, verfkrabber en draadstripper. De priem aan de rugzijde boort moeiteloos gaten door dik leer, hout en canvas.
De kurkentrekker versus de kruiskopschroevendraaier
Veel kopers kiezen automatisch voor een model met een schroevendraaier op de rug in plaats van een kurkentrekker. In de praktijk blijkt de kurkentrekker echter verrassend veelzijdig. Je kunt er het officiële minischroevendraaiertje van Victorinox in draaien, waarmee je minuscuul kleine schroefjes van brillen en zonnebrillen aandraait.
Daarnaast is de kurkentrekker het ultieme hulpmiddel om vastzittende knopen in tentlijnen, schoenveters en natte touwen los te wrikken zonder de vezels te beschadigen. Ook kun je er een opgerold tondeltouw in bewaren voor noodgevallen bij het kampvuur.
Welk model past bij jou: Spartan, Climber of Huntsman?
Victorinox biedt honderden modellen, maar binnen de klassieke 91 millimeter lengte springen drie uitvoeringen eruit. De Spartan is het tweelaagse basismodel: vederlicht met 59 gram en voorzien van twee messen, blikopener, flesopener en kurkentrekker.
De Climber (drie lagen, 82 gram) voegt hier de befaamde schaar en de multifunctionele pakkethaak aan toe. Dit is voor de meeste mensen de ideale gulden middenweg voor dagelijks zakgebruik. De Huntsman (vier lagen, 97 gram) bouwt hierop voort met een vlijmscherpe houtzaag met dubbele tandrij. Voor kampeerders, scouts en wandelaars is de Huntsman de ultieme compacte metgezel.
Cellidor handvatten versus Alox aluminium
De klassieke rode schaaldelen zijn gemaakt van Cellidor, een glanzend organisch kunststof. Het grote voordeel hiervan is dat er in het handvat ruimte is voor een pincet en een plastic tandenstoker. Hoewel Cellidor na jaren krassen oploopt door contactsleutels in je broekzak, kun je voor een paar euro losse vervangende schaaltjes kopen en die met je duimen op de messing pennen vastklikken.
Wie maximale robuustheid zoekt, kiest voor de Alox-serie (zoals de Pioneer). De schalen zijn geponst uit massief geribbeld aluminium en voorzien van een slijtvaste anodisatielaag. Een Alox-mes is slanker en onbreekbaar, al moet je het stellen zonder het pincet en de tandenstoker.
Onderhoud en levenslange garantie
Het onderhoud is eenvoudig. Draaien de gereedschappen na jaren stroef door opgehoopt zakstof, leg het mes dan tien minuten in een bakje warm water met een drupje afwasmiddel. Open en sluit de delen herhaaldelijk onder water, droog grondig af en breng een druppel minerale olie aan op de veren.
Victorinox biedt een onbeperkte levenslange garantie op alle materiaal- en fabricagefouten. Breekt er een veertje of vertoont een scharnier speling, dan stuurt de fabriek in Zwitserland het mes na revisie weer als nieuw terug.
